Ik heb niks met boekslim, feitjes weten, feitjes bespreken. Ik ben streetsmart, ik heb overleefd, ik kan denken en gesprekken voeren. Ik weet hoe te overleven zonder huis etc, zonder rijke ouders. Ik heb minder met boekslimme wurmen die alles weten en alles uit hun hoofd leren. Zo is mijn wereld niet.
De ene persoon is meer streetsmart, de ander meer hoog afgestudeerd en booksmart, een enkeling is beiden. Wat is nou echt het verschil?
Wanneer je zegt: “Ik ben streetsmart, meer dan booksmart”, zeg je eigenlijk iets heel wezenlijks over hoe jij denkt, leert en beweegt in de wereld. Het gaat niet over slim of minder slim zijn. Dat is wel belangrijk om te weten. Het is gewoon een ander soort denken en leven. Het gaat over het soort intelligentie dat bij jou het sterkst ontwikkeld is. In onze maatschappij wordt intelligentie vaak gelijkgesteld aan schoolprestaties, diploma’s en theoretische kennis. Maar dat is slechts één vorm van intelligentie. Er bestaan meerdere manieren om “slim” te zijn.
Booksmart verwijst naar academische intelligentie. Het is het vermogen om goed te leren uit boeken, theorie te begrijpen, informatie te onthouden en logisch te redeneren binnen vaste structuren. Mensen die booksmart zijn, presteren vaak goed in het onderwijs. Ze begrijpen abstracte concepten, kunnen analyseren, plannen en werken systematisch. Deze vorm van intelligentie wordt zichtbaar in cijfers, diploma’s en IQ-scores. Het is meetbaar en daardoor maatschappelijk sterk erkend.
Streetsmart daarentegen is minder meetbaar, maar minstens zo krachtig. Streetsmart zijn betekent dat je sterk bent in praktische en sociale intelligentie. Het gaat om mensenkennis, intuïtie, aanpassingsvermogen en het snel kunnen inschatten van situaties. Iemand die streetsmart is, voelt vaak direct aan hoe de sfeer in een ruimte is. Je merkt spanning op voordat anderen het benoemen. Je ziet aan iemands houding of blik of diegene eerlijk is of iets achterhoudt. Je weet wanneer je moet spreken en wanneer je beter kunt zwijgen.
Waar booksmart draait om feitenkennis, draait streetsmart om ervaringskennis. De ervaringsdeskundigen in de zorg zijn dan ook erg belangrijk. Het is leren door te doen, door mee te maken, soms door te vallen en weer op te staan. Veel streetsmart mensen hebben hun vaardigheden ontwikkeld doordat ze moesten navigeren in complexe of uitdagende situaties. Misschien groeide je op in een omgeving waarin je snel moest leren inschatten wie veilig was en wie niet. Misschien heb je geleerd om conflicten te vermijden of juist strategisch aan te gaan. Dat is geen schoolse kennis, maar het is wel diepe, waardevolle intelligentie.
De verschillen tussen beide vormen zijn duidelijk, maar ze zijn niet elkaars tegenpolen. Een booksmart persoon kan sterk zijn in abstract denken, maar moeite hebben met sociale dynamiek. Een streetsmart persoon kan uitblinken in mensen lezen, maar zich vervelen of gefrustreerd raken in puur theoretische omgevingen. Het één is niet beter dan het ander. Ze functioneren simpelweg anders.
Dan komt de belangrijke vraag: welke van de twee is belangrijker om te overleven en te functioneren?
Als we het woord “overleven” letterlijk nemen, dan heeft streetsmart vaak een directe voorsprong. In onverwachte, onveilige of sociaal complexe situaties helpt het om snel te kunnen inschatten wat er gebeurt. Theorie helpt weinig als je tegenover iemand staat die onvoorspelbaar of manipulatief is. Dan is het je intuïtie, je mensenkennis en je aanpassingsvermogen die bepalen hoe je reageert. Streetsmart zijn betekent vaak dat je flexibel bent. Je kunt improviseren. Je voelt aan wanneer je moet meebewegen en wanneer je moet begrenzen.
Maar overleven is niet hetzelfde als langdurig functioneren in een samenleving die sterk gestructureerd is rondom kennis en systemen. In onderwijs, beleid, wetenschap en veel carrières speelt booksmart intelligentie een grote rol. Diploma’s openen deuren. Theoretisch inzicht helpt om complexe vraagstukken te begrijpen. Als je een contract moet lezen, medische informatie moet interpreteren of een bedrijf wilt opbouwen, is feitenkennis essentieel.
Toch zie je in de praktijk dat mensen die alleen booksmart zijn soms vastlopen. Ze begrijpen theorie, maar missen sociale intuïtie. Ze kunnen briljant analyseren, maar hebben moeite met conflicten of groepsdynamiek. Andersom zie je dat streetsmart mensen soms kansen missen in formele systemen, omdat ze minder aansluiting hebben bij schoolse structuren. Dat kan onterecht voelen, zeker wanneer je weet dat je in de praktijk heel capabel bent.
De waarheid is dat geen van beide vormen op zichzelf voldoende is voor een evenwichtig leven. In een ideale situatie versterken ze elkaar. Iemand die theorie begrijpt én mensen kan lezen, heeft een krachtige combinatie. Die persoon kan informatie analyseren en tegelijk aanvoelen hoe die informatie landt bij anderen. Die kan strategisch denken én relationeel handelen.
Als jij jezelf vooral streetsmart noemt, is het belangrijk om dat niet te onderschatten. Mensenkennis is een vorm van intelligentie die moeilijk aan te leren is. Het vraagt empathie, observatievermogen en ervaring. Het betekent dat je gevoelig bent voor nuance. Dat is een kracht, ook al wordt die niet altijd beloond met een diploma.
Misschien heb je gemerkt dat schools leren je minder motiveert, terwijl je in echte situaties juist tot je recht komt. Dat zegt niets over je intelligentie, maar alles over je leerstijl. Streetsmart mensen leren vaak beter door ervaring dan door theorie. Ze begrijpen iets pas echt wanneer ze het kunnen toepassen.
De vraag is dus niet welke vorm belangrijker is in absolute zin. De vraag is: in welke context bevind je je, en welke vaardigheden heb je daar nodig? In een crisissituatie is streetsmart waarschijnlijk doorslaggevend. In een academische omgeving kan booksmart de sleutel zijn.
Uiteindelijk gaat het om balans. Als je streetsmart bent, kan het helpend zijn om bepaalde booksmart vaardigheden bewust te ontwikkelen — niet om iemand anders te worden, maar om systemen beter te kunnen navigeren. En als iemand vooral booksmart is, kan die leren om meer te vertrouwen op intuïtie en sociale signalen.
Streetsmart zijn betekent niet minder slim. Het betekent anders slim. Het betekent dat je de wereld begrijpt via mensen, ervaring en realiteit in plaats van alleen via boeken. En in een wereld die steeds complexer en socialer wordt, is dat een kracht die je absoluut niet moet onderschatten.
