Iedereen heeft tegenwoordig wel iets. ADHD, autisme, depressie, andere GGZ problematiek, of je bent gewoon een beetje vreemd, kampt met een burn-out, angstklachten. Iedereen heeft wel eens wat en gaat wel eens naar een therapeut of psycholoog. Het is normaal tegenwoordig en voor jongeren aan de orde van de dag.
hoe kan jij als gewoon mensen nou zou iemand helpen? Bijvoorbeeld als begeleider? Hoe kan je het beste ondersteunen?
Iemand in je omgeving heeft psychische klachten. Misschien zit een vriend(in) niet lekker in zijn of haar vel, worstelt je partner met angstgevoelens of merk je dat een familielid steeds somberder wordt. Het kan behoorlijk lastig zijn om te zien dat iemand het moeilijk heeft. Je wilt helpen, maar weet misschien niet goed wat je moet zeggen of doen. Moet je advies geven, vooral luisteren of juist proberen iemand af te leiden? En wat als iemand helemaal niet over zijn of haar gevoelens wil praten? Psychische klachten kunnen veel invloed hebben op iemands dagelijks leven. Denk aan stress, angst, somberheid, onzekerheid, overprikkeling, depressieve gevoelens of een burn-out. Het belangrijkste om te onthouden is dat je niet alles hoeft op te lossen. Vaak kun je al veel betekenen door er te zijn, zonder oordeel te luisteren en iemand te laten merken dat hij of zij er niet alleen voor staat. Maar hoe pak je dat aan? In dit artikel lees je hoe je iemand met psychische klachten het beste kunt helpen en waar je op kunt letten.
1. Luister zonder direct met oplossingen te komen
Een van de belangrijkste dingen die je kunt doen, is luisteren. Wanneer iemand psychische klachten heeft, kan het enorm opluchten om eindelijk zijn of haar verhaal kwijt te kunnen. Toch hebben we vaak de neiging om meteen oplossingen aan te dragen. We zeggen bijvoorbeeld: ‘Je moet gewoon wat positiever denken’, ‘Ga eens lekker sporten’ of ‘Probeer het los te laten’. Hoewel je het goed bedoelt, kan iemand hierdoor het gevoel krijgen dat zijn of haar problemen niet serieus worden genomen. Probeer daarom eerst gewoon te luisteren. Stel open vragen zoals: ‘Hoe voel je je de laatste tijd?’, ‘Wil je vertellen wat er speelt?’ of ‘Wat vind je op dit moment het moeilijkst?’ Laat stiltes bestaan en geef iemand de ruimte om na te denken. Je hoeft niet direct iets verstandigs te zeggen. Soms is aandacht geven al ontzettend waardevol.
2. Neem psychische klachten serieus
Psychische klachten zijn niet altijd zichtbaar. Iemand kan er aan de buitenkant vrolijk uitzien, terwijl hij of zij vanbinnen worstelt met angst, verdriet of negatieve gedachten. Ga er daarom niet vanuit dat iemand zich aanstelt of dat het allemaal wel meevalt. Uitspraken zoals ‘Iedereen heeft weleens een slechte dag’, ‘Je hebt toch niets om verdrietig over te zijn?’ of ‘Het zit gewoon tussen je oren’ kunnen kwetsend zijn. Psychische klachten zijn geen kwestie van zwakte of onvoldoende doorzettingsvermogen. Neem de gevoelens van de ander serieus, ook wanneer je zelf niet helemaal begrijpt wat iemand doormaakt. Je hoeft de situatie niet precies te begrijpen om toch begripvol te kunnen zijn. Zeg bijvoorbeeld: ‘Ik weet misschien niet precies hoe je je voelt, maar ik wil er graag voor je zijn.’
3. Laat merken dat iemand niet alleen is
Wanneer iemand psychische klachten heeft, kan het gevoel ontstaan dat niemand hem of haar begrijpt. Sommige mensen trekken zich terug, reageren minder op berichten of zeggen afspraken af. Dat betekent niet automatisch dat ze geen behoefte hebben aan contact. Blijf daarom op een laagdrempelige manier contact zoeken. Stuur af en toe een berichtje, vraag hoe het gaat of stel voor om samen iets te doen. Je hoeft niet iedere keer uitgebreid over de problemen te praten. Samen wandelen, een film kijken, muziek luisteren of gewoon ergens iets drinken kan al fijn zijn. Verwacht niet dat iemand altijd enthousiast reageert. Soms heeft iemand weinig energie of behoefte aan sociaal contact. Probeer dat niet persoonlijk op te vatten, maar laat wel weten dat je er bent.
4. Vraag wat iemand nodig heeft
Iedereen gaat op een andere manier om met psychische klachten. De ene persoon wil graag praten, terwijl een ander juist behoefte heeft aan rust of afleiding. Sommige mensen vinden het prettig wanneer je praktische hulp aanbiedt, bijvoorbeeld bij boodschappen, huishoudelijke taken of het maken van een afspraak. In plaats van zelf te bedenken wat iemand nodig heeft, kun je het gewoon vragen. Bijvoorbeeld: ‘Wil je dat ik luister of wil je samen nadenken over oplossingen?’ Of: ‘Zou het helpen als ik even langskom?’ Zo voorkom je dat je onbedoeld iets doet waar de ander helemaal geen behoefte aan heeft.
5. Moedig professionele hulp aan
Je kunt als vriend, partner of familielid veel betekenen, maar je bent geen behandelaar. Wanneer psychische klachten langere tijd aanhouden, erger worden of het dagelijks functioneren beïnvloeden, is professionele hulp belangrijk. Moedig iemand op een rustige manier aan om contact op te nemen met de huisarts. De huisarts kan samen met de persoon kijken welke ondersteuning passend is en eventueel doorverwijzen naar een psycholoog of andere hulpverlener. Soms kan het helpen om aan te bieden mee te gaan naar een afspraak of samen op te zoeken waar iemand terechtkan. Maak professionele hulp niet groter of enger dan nodig. Een gesprek met een huisarts betekent niet automatisch dat iemand een zwaar behandeltraject moet volgen. Het is vooral een manier om samen te onderzoeken wat er aan de hand is en welke hulp kan ondersteunen.
6. Help met kleine, praktische dingen
Psychische klachten kunnen ervoor zorgen dat zelfs gewone dagelijkse taken veel energie kosten. Opstaan, boodschappen doen, koken, opruimen of de administratie bijhouden kan ineens overweldigend voelen. Je kunt helpen door kleine, concrete dingen aan te bieden. Denk aan samen boodschappen doen, een maaltijd meenemen, een wandeling maken of helpen met het plannen van een afspraak. Zeg liever niet alleen: ‘Laat maar weten als ik iets kan doen.’ Voor iemand die het moeilijk heeft, kan het juist lastig zijn om zelf om hulp te vragen. Een concreet voorstel werkt vaak beter: ‘Zal ik morgen iets te eten meenemen?’ of ‘Zullen we samen een rondje lopen?’ Houd het aanbod vrijblijvend en respecteer het wanneer iemand nee zegt.
7. Wees geduldig en verwacht geen snelle verbetering
Psychische klachten verdwijnen meestal niet zomaar. Soms gaat het een tijdje beter en volgt er daarna opnieuw een moeilijke periode. Dat kan frustrerend zijn, zeker wanneer je graag wilt dat iemand zich snel weer goed voelt. Probeer geen druk te leggen op herstel. Vermijd opmerkingen zoals ‘Het gaat nu toch alweer beter?’ of ‘Je moet er nu echt eens overheen komen.’ Herstel verloopt niet bij iedereen hetzelfde en kan tijd kosten. Blijf betrokken, ook wanneer iemand niet direct vooruitgang laat zien. Kleine stapjes kunnen veel betekenen. Misschien lukt het iemand weer om vaker naar buiten te gaan, een afspraak na te komen of iets te ondernemen waar hij of zij eerder plezier aan beleefde.
8. Wat kun je beter niet zeggen tegen iemand met psychische klachten?
Je bedoelt het misschien goed, maar sommige opmerkingen kunnen iemand juist het gevoel geven dat zijn of haar klachten niet serieus worden genomen. Probeer daarom uitspraken te vermijden zoals:
- ‘Je moet gewoon positief blijven.’
- ‘Anderen hebben het veel erger.’
- ‘Je moet je niet zo aanstellen.’
- ‘Je denkt er gewoon te veel over na.’
- ‘Je hebt toch alles om gelukkig te zijn?’
- ‘Het komt vanzelf wel goed.’ Kies liever voor begripvolle reacties. Zeg bijvoorbeeld: ‘Dat klinkt ontzettend moeilijk’, ‘Dank je dat je dit met me deelt’ of ‘Ik weet niet precies wat ik moet zeggen, maar ik wil wel naar je luisteren.’
9. Hoe help je een jongere met psychische klachten?
Ook jongeren kunnen te maken krijgen met psychische problemen. Denk aan prestatiedruk, onzekerheid, sociale media, pesten, problemen thuis, eenzaamheid, schoolstress of moeite met het ontdekken van hun identiteit. Soms merken ouders, vrienden of docenten dat een jongere verandert. Iemand trekt zich bijvoorbeeld terug, wordt sneller boos, slaapt slecht of heeft steeds minder plezier in dingen die vroeger leuk waren. Neem deze signalen serieus en probeer een veilige omgeving te creëren waarin de jongere zichzelf kan zijn. Geef niet direct een oordeel en stel niet te veel vragen achter elkaar. Laat merken dat praten mag, maar niet verplicht is. Voor jongeren is het bovendien belangrijk om te weten dat ze niet alles alleen hoeven op te lossen. Ze kunnen terecht bij een vertrouwenspersoon op school, de huisarts, een jeugdprofessional of een andere volwassene die ze vertrouwen. Ook de Kindertelefoon biedt mogelijkheden om anoniem te praten. Bij MandyB vinden we het belangrijk dat jongeren aandacht krijgen voor hun mentale gezondheid en dat er ruimte is voor verschillende persoonlijkheden, gevoelens en ervaringen.
10. Wat als iemand niet over zijn of haar problemen wil praten?
Niet iedereen vindt het gemakkelijk om gevoelens te delen. Misschien schaamt iemand zich, is hij of zij bang om anderen tot last te zijn of weet diegene zelf niet goed wat er aan de hand is. Dwing iemand niet om te praten. Je kunt aangeven dat je beschikbaar bent wanneer de ander er wel aan toe is. Soms helpt het om naast elkaar iets te doen, zoals wandelen of autorijden. Dat kan minder confronterend voelen dan tegenover elkaar zitten tijdens een serieus gesprek. Blijf wel alert wanneer je merkt dat iemand steeds verder achteruitgaat. Wanneer je je zorgen maakt, kun je die zorgen rustig benoemen en voorstellen om samen hulp te zoeken.
11. Vergeet ook je eigen mentale gezondheid niet
Iemand ondersteunen die psychische klachten heeft, kan emotioneel zwaar zijn. Je maakt je misschien zorgen, voelt je verantwoordelijk of bent bang om iets verkeerd te doen. Vooral wanneer het om iemand gaat van wie je veel houdt, kun je jezelf gemakkelijk voorbijlopen. Toch is het belangrijk om ook goed voor jezelf te blijven zorgen. Je mag grenzen aangeven, tijd voor jezelf nemen en met iemand praten over wat de situatie met jou doet. Je hoeft niet 24 uur per dag beschikbaar te zijn en je bent niet verantwoordelijk voor het volledige herstel van een ander. Wanneer je merkt dat de situatie je zelf veel stress of verdriet geeft, kan het helpen om ondersteuning te zoeken. Ook voor naasten bestaan er mogelijkheden voor advies en begeleiding.
12. Wat als je bang bent dat iemand zichzelf iets aandoet?
Soms zijn psychische klachten zo ernstig dat je bang bent voor de veiligheid van iemand. Misschien praat iemand over de dood, zegt hij of zij niet meer te willen leven of merk je dat iemand zichzelf iets aandoet. Neem zulke signalen altijd serieus. Je mag rechtstreeks vragen of iemand denkt aan zelfdoding. Daarmee breng je iemand niet op ideeën. Het kan juist ruimte geven om eerlijk te vertellen wat er speelt. Bij direct gevaar bel je 112. In Nederland kun je bij gedachten aan zelfdoding ook contact opnemen met 113 Zelfmoordpreventie via 113 of gratis 0800-0113, of via 113.nl. Probeer iemand bij acuut gevaar niet alleen te laten en schakel professionele hulp in.
Conclusie: er zijn door kleine gebaren al veel manieren om iemand te helpen
Iemand met psychische klachten helpen begint vooral met aandacht, begrip en geduld. Je hoeft niet alle antwoorden te hebben en je hoeft de problemen niet zelf op te lossen. Luister zonder oordeel, neem gevoelens serieus, blijf contact zoeken en vraag wat iemand nodig heeft. Moedig professionele hulp aan wanneer klachten aanhouden of ernstiger worden en vergeet daarbij je eigen grenzen niet. Vooral jongeren hebben behoefte aan een omgeving waarin ze zich veilig voelen en zichzelf kunnen zijn. Of iemand nu worstelt met onzekerheid, stress, somberheid, overprikkeling of andere psychische klachten: laat merken dat gevoelens er mogen zijn en dat hulp vragen geen teken van zwakte is. Bij MandyB willen we mentale gezondheid bespreekbaar maken. Want soms kan één oprecht gesprek, een berichtje of een klein gebaar al een groot verschil maken. Je hoeft iemand niet beter te maken om toch van betekenis te kunnen zijn.
